Archivo de la Corona de Aragón, registro: 90, folio: 138v

Fidelibus suis leudariis et pedagariis Daroche, etc. Ex parte comendatoris domus milicie Calataiubii intelleximus quod vos cominamini hominibus milicie Templi de Lina Curba ad compellendum eos dare et solvere vobis lezdam sive pedagium de rebus suis, quodque ut ab ipso comendatore assenitur esset contra privilegia ei indulta a nostris predecessoribus et contra consuetudinem atque usum. Quare vobis dicimus et mandamus quatinus non compellatis nec compelli faciatis dictos homines ad dandum vel solvendum vobis pedagium sive lezdam contra tenorem privilegiorum suorum nisi prout est actenus fieri consuetum. Datum ut supra.

 

Archivo General de Palacio Real, pergamino de Cervera, número: 484

Frere Jaque de Molay per la grace deu humble mastre de la povre chevalerie dou Temple et le couv ent de cele meissme chevalerie au religios et honeste frere Berenguer de Cardon des maissons de cele meissme chevalerie en Aragon et en Cateloingnie, salus en nostre seingnor. Cun vos nos ayes fait assayer d'aucunes chozes qui sont en la bailliee d'Aragon mal asizes des ques le Temple ne se peut ayder a nostre profit, nos reguardant vostre grant sen et vostre leaute et le grant sens qui est en les prodes homes de la baillyee d'Aragon et le bon portement qu'il ont en tos jors au profit dou Temple, dou chastel de Pui Rei et de la maisson de La Ssaide metons en vostre discrecio et en vostre conoissance et des prodes homes de la bailliee d'Airagoun et dou chapistre jeneral de la terre; que le devant dit chastel de Pui Rei et la maisson de La Ssayde puisses vendre ou changer por leuc coneu ou meismement le dit pris retorner en leuc coneu et d'autres piesses de terre; que vos puisses vendre et torner le pris en achat en leuc profitable ou changer por leuc profitable a la maisson o cuns petis leus en les montaingnies mal assis et que ce faites per vostre grant consseill. Et de la leude et des payages de ques on ne vos laisse uzer ensi cun est droit et est acostume et cun vos ayes les proveliges et vos contrasstent por le grant damage que nos entendons qu'en vient au Temple et en est avenu, laissons en vostre discrecion et en vostre conoissance se que vos en fer [es] per le conseil d'une grant partie des prodes homes de la baillyee d'Aragon et de vos sages que a nos plaist et tenons por ferme se que vos en feres, savut que vos n'ayes poer de vendre ni d enguager ni de changer ni d'aliener le dit paiages et les leudes. Et nos prions a vos et as prodes homes de la baillyee d'Aragon que en cestes chozes menes a faire sagement et meurement en tal manere que il soient au profit dou Temple et al honor de vos et que vos puisses aver bon los dou monde et profit dou cors et de l'arme. Et en greingor fermete de ce nos avons fait faire ces pressentes lettres saclees de nostre seau de cire de la tube pendant o la guarentye de nos prodes homes des ques se sont les noms: frere Baudeuin de Ia Andnin mareschal; frere Berenguer de Saint Just comandor de Ia terre; frere Gaucher de Liencort tenant leuc de draper; frere Guilen de la Ton turcopler; frere Bertran l'Aleman; frere Semen de Lende; frere Ryenbaut de Canon; frere Raymon de Barberan sousmareschal; frere Martin de Lou tressorer; frere Guillen d'Ourenc comandor de la vote. Ce fu fait a Nicosie en Chipre l'an de mil deus sens nonante et deu de Crist a XX. jors d'avrill.

Archivo de la Corona de Aragón, registro: 306, folio: 8

Fratri Berengario de Cardona magistro milicie Templi in Aragonia et Catalonia. Cum, prout scitis, in generali curia quam nuper celebravimus Barchinone ordinatum fuerit quod cisa imponatur, ordinetur et colligatur per universa loca Catalonie tam nostra quam prelatorum, nobilium, militum, civium et hominum villarum quam aliorum scilicet a Cinqua usque ad Collum de Paniçars et a Portubus usque ad mare et nivum de Uldichona, mandamus et dicimus vobis ac etiam vos requirrmus et monemus quatinus dictam cisam imponi et ordinari faciatis et permitatis in Orta et in aliis locis Templi infra dictos terminos constituta per ordinatores ad dictam cisam ordinandam deputatos juxta ordinacionem curie supradicte. Etiam in hoc nullum impedimentum vel contrarium faciatis sive fieri permitatis, alias procederetur contra vos prout secundum ordinacionem dicte curie fuerit procedendum. Datum Ilerde III.° nonas julii.

Archivo de la Corona de Aragón, pergamino de Jaime II, número: 518.

Sit omnibus notum quod nos frater Romeus Burgueti comendator domus milicie Templi Barchinone, attendentes quod melius et utilius est nobis et dicte domui quod mansus subscriptus cum omnibus hononibus et possessionibus suis detur in emphiteosim ad censum et agrarium inferius nominatum quam tenere eum ad laboracionem propriam dicte domus, idcirco habita licencia et mandato a venerabili domino fratre Berenganio de Cardona magistro domorum milicie Templi in Aragonia et Cathalonia qui predictis consenciit de consilio comendatorum et fratrum in capitulo generali congregatorum, damus et stibilimus per nos et successores nostros comendatores predicte domus vobis Petro Guasqui et Dulcie uxori vestre de parrochia Sancti Stephani de Parietibus et vestris et cui sive quibus voluenitis perpetuo ad bene laborandum, meliorandum, habendum et tenendum et perpetuo in sana pace possidendum quendam mansum nostrum cum omnibus hononibus et possessionibus suis, cultis et heremis, in montibus et planis, per omnia loca et cum vinea et cum arboribus diversorum generum et cum introitibus et exitibus et omnibus eius pertinenciis et tenedonibus et cum columbanio quod possitis facere quocumque volueritis infra tenedones predicti mansi, quod tamen non excedat magnitudinem aliorum columbaniorum predicte parrochie. Quem mansum predicta domus nostra per alodium franchum habet in predicta parrochia Sancti Stephani de Panietibus et quem nos consuevimus tenere ad propriam culturam dicte domus; sicut terminatur predictus mansus cum omnibus honoribus et possessionibus suis predictis ab oriente partim in tenedone Raimundi de Piano alodio ecclesie Sancti Stephani et partim in tenedone vestra alodio predicte domus et den Pedros et partim in tenedonibus Berengarii Guasch et Luppeti alodio predicte domus nostre et partim in alodio Sancti Christophori de Liçano; ab occidente partim in flumine aque riarie de Parietibus et partim in via publica; a meridie partim in tenedone Raimundi de Piano alodio Sancti Michaelis et partim in tenedone vestra et predicti Luppeti alodio predicte domus nostre; a circii in alodio Sancti Christophoni de Lizano et in tenedone mansi de Tereu alodio Poncii de Turri. Jam dictum itaque mansum cum omnibus hononibus et possessionibus suis cultis et heremis, in montibus et pianis, per omnia loca et cum vinea et cum arboribus diversorum generum et cum introitibus et exitibus et omnibus eius pertinenciis et tenedonibus et cum columbario quod possitis facere quocumque volueritis infra tenedones predicti mansi, quod tamen non excedat magnitudinem aliorum columbariorum predicte parrochie, vos et vestri et progenies atque posteritas vestra habeatis, teneatis et possideatis in perpetuum pacifice et quiete, sub tali tamen condicione et pacto quod vos et vestri laboretis dictum mansum et omnes suas possessiones tam vineas quam alias terras et quod faciatis residenciam personalem in dicto manso et teneatis condirectum ipsum; et quod situ vos et vestri semper videlicet quicumque fuerit heres seu possessor mansi predicti homines proprii solidi et affogati domus predicte; et quod detis vos et vestri sine omni missione dicte domus nobis et successoribus nostris comendatoribus predicte domus de omni expleto quod deus ibi dederit, exceptis paleis et arboribus et excepto quodam cepo quod est ante januam dicti mansi, terciam partem fideliter et decimum quod nos consuevimus recipere et retinere in possessionibus supradictis. Detis etiam vos et vestri nobis et successoribus nostris comendatoribus predicte domus pro censu domorum et orti sicut jam fexuriatus est et columbarii, si quod ibi feceritis, unum par caponum bonorum et receptibilium annuatim solvendorum in festo nathalis domini. In hiis autem non prodiametis neque faciatis vos vel vestri alium dominum sive dominos nisi tantum nos et successores nostros comendatores predicte domus. Liceatque vobis et vestris post dies XXX.^a, ex quo in nobis et successonibus nostris comendatoribus dicte domus faticam invenenitis, presentem adquisitionem cum omnibus melioramentis que ibi feceritis vendere et impignorare sive eciam alienare vestro consimili et vestrorum, salvo tamen semper in omnibus et per omnia jure, censu, agrario, senioratico et fatica XXX.^a dierum predicte domus Templi et comendatoris eiusdem. Pro hoc autem stabilimento confitemur nos habuisse et recepisse a vobis unam libram cere, super qua renunciamus excepcioni cere non habite et non recepte. Promitimus insuper vobis quod faciemus vos et vestros et quos volueritis totam predictam adquisicionem cum omnibus meliora mentis que ibi feceritis habere, tenere et possidere in pace perpetuo contra omnes personas. Et pro hiis complendis obligamus vobis et vestris onmia bona predicte domus mobilia et immobilia quecumque sint et ubicumque. Actum est hoc terciodecimo kalendas julii anno domini millesimo CC.° nonogesimo quinto.

Signum fratris Romei Burgueti comendatoris predicti qui hoc firmo salvo jure et dominio Templi. Signurn fratris Berengarii de Cardona magistri domorum milicie Templi in Aragonia et Cathalonia, qui predictis consentimus et ea firmamus. Signum fratnis Petri Comitis qui predictis consencio. Testes huius rei sunt Petrus Saturnini clenicus, Raimundus Ferrarii, Guillelmus de Ladernosa, Berenganius Oliba et Petrus Stagneolis.

Signum Arnaldi magistri notarii publici Barchinonensis qui hoc scripsit et clausit die et anno quo supra.

Archivo de la Corona de Aragón, pergaminos de Jaime II, número: 771.

Hoc est translatum sumptum fideliter a quadam littera papirea patenti illustrissime domine Blanche dei gratia regine Aragonum, sigillo eiusdem cereo in dorso eiusdem littere impresso sigillata, cuius tenor talis est: Blancha dei gratia regina Aragonum fidelibus suis Stephano de Cardona et Berenganio de Manso bovateriis ultra flumen Lupricati et eorum substitutis salutem et dilectionem. Quamvis nos ordinavenimus et vobis scripserimus quod ab hominibus milicie Templi non exigeretis bovaticum tam de rebus mobilibus quam sedentibus quas tenerent pro domo milicie Templi vel pro quibuscumque aliis dominis, et quod terra tenentes seu campanerii qui terras et possessiones tenerent pro dicta domo milicie Templi solverent pro eisdem, eo quia non sunt homines eiusdem, postea deliberavimus cum nostro consilio diligenter et aliter ordinavimus secundum quod usitatum et observatum esse intelleximus super antedicto bovatico tempore illustrissimi domini Petri indite memorie regis Aragonum, videlicet quod homines predicte milicie Templi non solvant bovaticum de aliquibus suis bonis mobilibus et semoventibus, in quibus specialiter intelligantur denarii, ubique ipsos habeant vel eisdem debeantur, et cetera mobilia que predicti homines Templi habeant, et quod ipsi homines Templi non solvant bovaticum de bonis sedentibus seu inmobilibus que teneant pro domo milicie Templi nec pro alodiis propriis que habeant ipsi homines milicie Templi. Solvant tamen pro bonis sedentibus seu posessionibus que teneant pro aliis dominis. Et quicumque terra tenentes seu campanerii licet non sint homines dicte domus milicie Templi non teneantur solvere bovaticum supradictum pro hiis que tenent pro domo milicie Templi. Predicta declaramus ut superius continentur ita quod ex declaratione huiusmodi juri ipsius domini regis vel milicie Templi predicte vel hominum eiusdem in futurum aliquod prejudicium minime generetur. Quare auctoritate domini regis et nostra vobis dicimus et mandamus quatenus declarationem et ordinationem predictum observetis et observari faciatis prout superius continentur. Datum Barchinone II.^a nonas februarii anno domini M.°CC.°XC.° sexto. Signum Guillermi de Colle notarii Barchinonis. Signum Bernardi Payares notarii Barchinonis. Signum Nicholai de Samares notarii publici Barchinonis qui hoc translatum sumptum fideliter a dicto suo originali scripsit et clausit VII. idus februarii anno predicto cum litteris rasis et emendatis in linea IIII.^a ubi dicitur scripsimus et in V.^a ubi dicitur mi et in XI.^a ubi dicitur pro.

Archivo Histórico Nacional, San Juan, legajo: 333, documento: 5.

Noverint universi quod nos frater Rayrnundus de Falcibus Castellanus Montissoni, atendentes multa grata servicia que vos Bonanatus Maçarech clericus nobis et Templo fecistis et facietis prestante domino in futuro, de assensu, consilio et voluntate fratris Guillelmi de Castro Veteri, fratris Arnaldi de Baynuls, fratris Berengarii ça Rovira comendatoris Confite, fratris Guillelmi dez Bach, fratris Raymundi de Ontiynena, fratris Borracii de Cervaria camerarii, fratris Petri de Turre vicarii Sancti Johannis, fratris Bernardi de Rayols comendatoris villle et omnium aliorum fratrum conventus Monssoni, per nos et omnes successores nostros damus et concedimus vobis jamdicto Bonanato in beneficium personale ecclesiam nostram beati Petri de Crespano diebus omnibus vite vestre, cum omnibus decimis, oblacionibus, defunccionibus, lexiis et omnibus aliis iuribus pertinentibus seu pertinere debentibus quoquo modo ad dictam ecclesiam prout antecessores vestri eam melius et plenius habere actenus consueverunt. Damus etiam et concedimus vobis jamdicto Bonanato victurn in domo nostra de Confita sicut datur uni ex fratribus ibi existentibus diebus omnibus vite vestre. Ita tamen et sub tali condicione predictam ecclesiam et alia vobis concedirnus atque damus quod vos teneamini eam decantare et servire bene et honorifice ad honorem dei et beati Petri apostoli sicut decet et est actenus fieri consuetum. Et de omnibus redditibus, proventibus et exitibus que inde habuenitis detis nobis et fratribus Templi successoribus nostris quartam partem fideliter atque bene. Que dicta quarta pars vel quarturn nobis et Templo integre retinemus ad omnes nostras nostrorumque voluntates inde perpetuo faciendas. Teneamini insuper predictarn ecclesiam pro posse vestro in libris, vestimentis et aliis necessaniis ornamentis meliorare et augere taliter quod deus et nos debeamus inde esse paccati, et in ecclesia beate Marie de Confita tenere locum diachoni et esse omnibus horis diurnis pariter et nocturnis que in dicta ecclesia nostra de Confita celebrabuntur. Et si contingent vicarium predicte ecclesie de Confita qui modo est vel qui pro tempore fuerit mfirmari vel ire ad aliquam partem propter utilitatem et comodum predicte domus nostre de Confita quod vos teneamini esse ibi in locum vicarii et facere officium vicarii sicut decet. Preterea sitis ibi semper nobis et fratribus Templi bonus, legalis, fidelis, obediens et devotus, et non inducatis ibi alium dominum vel patronum nisi nos et successores nostros fratres Templi tantum; et nunquam per vos aut per alium aliquid petatis vel petere faciatis ultra hoc quod a nobis vobis datum est superius et concessum in omnibus hiis que nobis et nostris ibidem retinemus. Post obitum vero vestri predictam ecclesiam cum melioramentis omnibus ibi factis remaneat atque redeat nobis ac domui et fratribus Templi sine omni inquietacione, paciffice et in pace. Ego autem Bonanatus Macanech clericus prenominatus recipiens humiliter et benigne hanc donacionem et gratiam dicte ecclesie a vobis venenabilibus dominis Castellano et fratribus memoratis mihi factam superius et concessam promito deo et vobis bona fide et legalitate omnia et singula que pro vobis notata sunt superius et expressa pro possibilitate mea facere, atendere et complere et non in ahquo violare.

Quod est actum IX.° kalendas marcii anno domini millesimo CC.° nonagesimo octavo.

Signum fratris Rayrnundi de Falcibus predicti Castellani Monssoni. Signum fratris Guillelmi de Castro Veteni. Signum fratris Arnaldi de Baynuls. Signum fratris Berenganii ça Rovira comendatoris Confite. Signum fratris Guillelmi dez Bach. Signum fratris Raymundi de Ontiynena. Signum fratris Borracii de Cervaria dicti cameranii. Signum fratris Petri de Turre. Signum fratris Bernandi de Rayols. Nos onmes fratres prenominati qui hoc per nos et successores nostros laudamus, concedimus et firmamus, testes rogamus et scribere mandamus. Signum mei Bonanati Maçarech predicti qui omnia supradicta laudo, approbo, concedo atque finmo. Signum Johannis Garssie de Alfocea. Signum Guillelmi de Siscar, scutiferorum dicti domini Castellani testium huius rey.

Bernardi de Pulcropodio notarii publici castri Montissoni signum qui hoc scripsit.

Archivo de la Corona de Aragón, registro: 332, folio: 93v.

Jacobus etc. Religioso viro gerenti vices in Aragonia magistri milicie Templi. Salutem etc. Cum ad notitiam nostram devenerit quod Ferdinandus natus quondam dompni Sancii de Castella cum gente equitum et peditum manu armata versus partes istas accedens ausu tam temerario proponat invadere regnum nostrum Aragonie, sic quod iam pervenit quasi ad confinia regni Castelle, et nos intendentes eidem resistere viriliter et potenter mandavenimus nobiles, mesnaderios, milites ac alios de dicto regno parari et vos in casu huiusmodi ad deffensionem regni nostri teneamini nos juvare, ideo vos requirimus ac vobis dicimus et mandamus firmiter et expresse quatenus statim receptis presentibus cum militibus et hominibus quos dictus ordo habet in regno Aragonie paretis vos equis, armis et aliis apparatibus vestris, sic quod statim cum per nos requisiti fueritis vel alias vobis innotuerit per appellitum vel aliis modis hostes nostros predictos accessisse ad versus partes istas, ad nos personaliter ubicumque fuerimus preter alicuius more dispendium personaliter veniatis, nullo alio a nobis expectato mandato; scituri quod si secus feceritis contra vos et bona dicti ordinis tanquam contra illos qui sic inhumaniter pugnare pro patria negligunt prout juste fuerit procedemus. Datum Cesarauguste XVI.° kalendas septenbnis anno domini M.^oCCC ^o.

Archivo de la Corona de Aragón, registro: 332 folio: 94v.

Vicario et curie Ilerde vel eius locum tenenti et universis aliis officialibus nostris ad quos presentes pervenerint. Cum nos judeos Montissoni manuteneri et deffendi hactenus mandaverimus ac debita sua eis solvi fecerimus per omnia loca dominationis nostre sicut judeis aliis terre nostre, et nunc ad requisitionem per nos eis factam de subveniendo nobis de quadam peccunie quantitate ratione presentis guerre quam habemus cum Castellanis contra dixerint nobis auxilium facere vel succurssum, vobis dicimus et mandamus quatenus unusquisque vestrum in locis jurisdictionis sibi comisse faciatis publice preconizani quod quicumque debuerint aliqua debita predictis judeis Montissoni manifestent ea vobis loco nostri sub pena corporis et averi, et vos ipsa debita exigatis et recuperetis ab eisdem debitoribus pro parte nostra, in illis videlicet terminis in quibus ea prefatis judeis Montissoni solvere tenebantur. Mandamus etiam vobis quatenus predictis judeis Montissoni qui nobis in predicta necessitate inobedientes et rebelles se ut predicitur exibuerunt non faciatis fieri justicie complementurn in suis petitionibus vel demandis, nec ipsos vel bona sua manuteneatis decetero seu etiam deffendatis.

Datum Cesarauguste nonas septenbris anno predicto.